Militaire bronnen

De administratie en de loting voor de dienstplicht werd vastgelegd in registers die we overkoepelend 'militieregisters' noemen. Omdat elke dienstplichtige zich inschreef, komen alle Nederlandse jongens die tussen ongeveer 1811 tot 1940 ouder dan achttien waren in de militieregisters voor. Zelfs als ze uitgeloot waren voor de dienstplicht, een vrijstelling kregen of een vervanger (remplaçant) hadden ingehuurd. Door deze brede dekking is er een heel goede kans dat je Nederlandse voorvaderen in de militieregisters terug zult vinden.

Militieregisters- en lotingsregisters
Met de invoering van de dienstplicht werd iedere mannelijke inwoner van achttien jaar (later verhoogd naar negentien en twintig jaar) dienstplichtig voor de Nationale Militie. Ze meldden zich bij de gemeente waar ze woonden en werden geregistreerd in de militieregisters. Elke gemeente moest jaarlijks een aantal dienstplichtigen leveren. De gemeente lootte uit de dienstplichten degenen die daadwerkelijk in dienst moesten. Dat gebeurde op nummervolgorde. Wie het laagste nummer geloot had was eerst aan de beurt. Daarna volgden de hogere nummers, tot het gewenste aantal bereikt was. De loting onder de dienstplichtigen werd bijgehouden in de lotingsregisters. De militieregisters bevatten allerlei gegevens: naam van de dienstplichtige, geboortedatum, geboorteplaats, beroep, namen van de ouders, signalement, reden voor vrijstelling of afkeuring, datum van inlijving en regiment waarbij ingelijfd. Wie ingeloot was kon zijn nummer ruilen met iemand die een hoger nummer had op de lijst en daarmee vrijgesteld was. Dit heet nummerverwisseling. Iemand die ingeloot was kon zich ook laten vervangen door een remplaçant, een plaatsvervanger van buiten de lijst. Wie de werkelijke dienst ontliep door gebruik te maken van een nummerverwisselaar of remplaçant betaalde zijn plaatsvervanger hier voor. De mogelijkheid van plaatsvervanging werd afgeschaft in 1898. De loting bleef bestaan tot 1938. Iedere dienstplichtige werd daarna opgeroepen voor militaire dienst.

Een deel van de militieregisters is in WieWasWie op naam te doorzoeken en te raadplegen. Voer een zoekopdracht uit en filter de zoekresultaten vervolgens op het documenttype "Militaire bronnen".

Meer weten?
Je kunt meer informatie over de militaire bronnen vinden op de themapagina van het CBG.